Czym jest przestrzeń dla orkiestry? Co zrobić, by publiczność poczuła się w niej jak u siebie? Jak pracować z historią miejsca, wsłuchać się w głosy dzielnicy i wspólnie budować plany na przyszłość? Wystawa Polifonie podejmuje te pytania, zapraszając do odkrywania nowo otwartych, zmodernizowanych przestrzeni Sinfonii Varsovii.
Wystawa, prezentowana w trzech budynkach dawnego Instytutu Weterynaryjnego, przebudowanych według projektu austriackiego Atelier Thomas Pucher, poprzez prace współczesnych artystek i artystów wydobywa różnorodne konteksty tych przestrzeni. Zbudowana na zasadzie polifonii – współistnienia niezależnych, równorzędnych głosów – wpisuje się w wielowarstwowy charakter poprzemysłowego Kamionka i sąsiedniego Grochowa oraz w specyfikę zabytkowych budynków zaadaptowanych do nowych funkcji, w których jednocześnie wybrzmiewają przeszłość, teraźniejszość i przyszłość.
Interwencje artystyczne, rozproszone po budynkach, rozwijają logikę obrazu Tymka Borowskiego, którego dwudziestokrotnie powiększone fragmenty znalazły się w plafonach pomieszczeń. Instalacje dźwiękowe Daniela Brożka, fotografie Agnieszki Rayss, żakard Patrycji Orzechowskiej, rzeźba perfomatywna Ewy Marii Śmigielskiej z muzyką Wojtka Blecharza oraz performans Zorki Wollny przygotowany wspólnie z pracownikami i pracowniczkami Sinfonii Varsovii działają w skali architektury, wchodząc w dialog z otwieranymi dla publiczności przestrzeniami.
Wszystkie interwencje artystyczne spaja plenerowa część wystawy przygotowana przez pracownię Macieja Siudy. Opowiada o architekturze, funkcjach i przyszłości tego miejsca – siedziby jednej z wciąż nielicznych publicznych instytucji kultury na prawym brzegu Wisły.
Wystawa towarzysząca festiwalowi „Sinfonia Varsovia – Nowe Otwarcie
Osoby artystyczne: Wojtek Blecharz, Tymek Borowski, Daniel Brożek, Patrycja Orzechowska, Ewa Maria Śmigielska, Zorka Wollny
Kuratorka: Aleksandra Kędziorek
Kuratorka pracy Tymka Borowskiego: Monika Szewczyk
Projekt ekspozycji: Pracownia Macieja Siudy (Adrianna Gruszka, Szymon Kassowski, Maciej Moszant, Maciej Siuda)
Produkcja: Maciej Czeredys, Matylda Dobrowolska, Tomasz Gajewski, Zofia Ledzion, Maksymilian Mach
11.09 (piątek) 21:30-22:10
Zorka Wollny
Portret orkiestry we wnętrzu. Koncert na pracowników i budynek Sinfonii Varsovii
Podczas performansu przygotowanego przez Zorkę Wollny we współpracy z pracownikami i pracowniczkami Sinfonii Varsovii – muzykami oraz zespołem administracyjnym – otwierana po przebudowie siedziba Sinfonii wypełni się dźwiękiem. Utwór rozwijający się w przestrzeni architektonicznej, utkany z historii i wspomnień, fraz muzycznych, marzeń i planów, stanie się zaproszeniem do wspólnej wędrówki po budynku, symbolicznym gestem zadomowienia się w nowej przestrzeni oraz powitania w niej publiczności.
Pałac
Tymek Borowski
Portret Sinfonii Varsovii
akryl na płótnie, fragmenty drukowane cyfrowo na membranie winylowej, 2026
opieka kuratorska: Monika Szewczyk
„Jeśli można sportretować człowieka, to także instytucję”, pisze Monika Szewczyk, kuratorka projektu Tymka Borowskiego. „Sinfonia Varsovia jako instytucja łącząca w sobie klasykę i nowatorstwo, kreatywność i tradycję wydawała się wymarzoną modelką. Dynamiczna w założeniu, złożona, niejednolita; pozostająca w procesie, otwarta na zmiany. Borowski zadał sobie pytanie, jak wyglądałaby, gdyby była obrazem”.
Pomysł, by w sufitach pomieszczeń umieścić fragmenty obrazu i poprzez ich podświetlenie wypełnić budynek kolorowym światłem, wyszedł od projektanta siedziby Sinfonii Varsovii – Thomasa Puchera. Szewczyk zaproponowała, by wykonanie tej pracy powierzyć Tymkowi Borowskiemu, malarzowi, który wykonywał już wcześniej portrety instytucji. Malowanie poprzedził pogłębiony proces badawczy, obejmujący m.in. rozmowy z muzykami i zespołem administracyjnym.
Punktem wyjścia dla portretu Sinfonii Varsovii stał się obraz Jacksona Pollocka Totem Lesson I, kompozycja zarazem klasyczna i awangardowa. Borowski potraktował obraz jak partyturę i odegrał go tak, jak orkiestra odgrywa utwory kompozytorów – podążając za oryginalnym dziełem, ale i interpretując je na nowo. Obraz-partyturę obrócił z pionu w poziom, by oddać wspólnotowy charakter orkiestry („Orkiestra to bardziej pejzaż niż osoba”, twierdzi Borowski) i zanurzył się w malowaniu, nakładając laserunkowo kolejne warstwy farby. Powstała dynamiczna, gęsta i zmienna, a zarazem subtelna kompozycja, w której nowe warstwy utrwalają stare, a starsze wpływają na kształt nowszych. Po namalowaniu, artysta wybrał z obrazu fragmenty, które zostały wydrukowane w dwudziestokrotnym powiększeniu i umieszczone w plafonach pomieszczeń.
Oryginalny obraz można oglądać w auli na II piętrze.
Daniel Brożek
Ogród rezonansów
instalacja dźwiękowa, 2026
Trzyczęściowa kompozycja site-specific, oparta na odgłosach i akustyce budynku oraz otoczenia Sinfonii Varsovii, jest zaproszeniem do pogłębionego wsłuchania się w pejzaż dźwiękowy. W przestrzeniach projektowanych z myślą o muzyce wszelkie nieplanowane odgłosy są zwykle eliminowane. W salach koncertowych niepożądane są odbicia dźwięku od ścian, a podczas wykonań – niezaplanowane przez kompozytora i wykonawców dźwięki: szum wiatru i ruchu ulicznego czy śpiew ptaków. Również działanie budynku – systemów wentylacji, instalacji elektrycznych i obsługujących je urządzeń – powinno być maksymalnie bezgłośne.
Prezentowana praca odwraca te zasady. Nawiązuje do historycznych przedstawień budynków nasłuchujących własnego otoczenia, zawartych w pierwszym traktacie poświęconym akustyce – Phonurgia nova Athanasiusa Kirchera – a także do koncepcji architektury auralnej i choreografii dźwięku Maryanne Amacher, która pracowała z falami dźwiękowymi w strukturach architektonicznych.
Rozpisana na pomieszczenia i korytarze praca traktuje budynek jak instrument – rezonator dźwięków własnych i tych dobiegających z otoczenia. Odbiór w formie spaceru lub medytacji dźwiękowej zwraca uwagę na różnorodność brzmień i pogłosów budynku, a także skłania do refleksji nad znaczeniem akustyki i ekologii dźwiękowej w codziennym życiu.
Dźwięki na parterze rejestrują wewnętrzne życie budynku: promieniowanie elektromagnetyczne ukrytych w ścianach instalacji elektrycznych i elektronicznych oraz pracę urządzeń wentylacyjnych umieszczonych w podziemiach. Instalacja w Auli na II piętrze jest zapisem kwietniowych wschodów słońca w pobliskich parkach. Opowiada o porze dnia, w której zanieczyszczenie hałasem komunikacyjnym jest najniższe, a śpiew ptaków w ich niszy akustycznej – najdonioślejszy. Kompozycja w apartamencie, z którego będą korzystać kompozytorzy, dyrygentki i muzycy zapraszani przez Sinfonię Varsovię na rezydencje artystyczne, zapowiada akustykę przyszłej sali koncertowej.
W III części pracy wykorzystano fragmenty nagrań z cyklu Koncerty w skali, zrealizowanych w 2021 roku w makiecie akustycznej przyszłej sali koncertowej Sinfonii Varsovii:
Johann Sebastian Bach: II Partita d-moll BWV 1004, I Sonata g-moll BWV 1001, Claude Debussy: Syrinx, Martijn Padding: One Trumpet, Krzysztof Penderecki: Taniec na skrzypce solo, Astor Piazzolla: Tango-etiuda nr 3, Georg Philipp Telemann: VI Fantazja d-moll, VIII Fantazja e-moll, Eugène Ysaÿe: II Sonata a-moll op. 27
- Arkadiusz Krupa – obój
- Andrzej Krzyżanowski – flet
- Jan Harasimowicz – trąbka
- Jakub Haufa – skrzypce
- Zofia Endzelm – skrzypce
- Joanna Popowicz – realizacja dźwięku
Agnieszka Rayss
Sinfonia Varsovia
fotografie, 2024
Fotografie wykonane w głównym budynku i oficynach dawnego Instytutu Weterynaryjnego dokumentują moment przejścia – czas, w którym budynki zrzucały dawną skórę i odsłaniały swój przyszły potencjał. Ślady działalności dydaktycznej w zakresie weterynarii stopniowo zanikały, a przechowywane w przestrzeniach modele architektoniczne zapowiadały nowe funkcje tego miejsca. Seria powstała podczas wspólnej pracy Agnieszki Rayss i Marcina Wichy nad książką Kamionek (Muzeum Warszawy, 2025).
1. Ściana w oficynie przy ul. Terespolskiej
2. Podłoga w holu głównym Pałacu przed remontem (widoczna płytka Villeroy Boch)
3-4. Makiety z konkursu na projekt siedziby Sinfonii Varsovii
5. Drzwi w oficynie przy ul. Terespolskiej
6. Kaloryfer w Pałacu
7-9. Aula w Pałacu
10. Fragment instalacji artystycznej
11. Sala wykładowa w oficynie przy ul. Grochowskiej
12-16. Ślady po Wydziale Weterynarii SGGW (sala RTG, szafki pracownicze, szufladki na dokumentację medyczną, piec kaflowy, uchwyt do przywiązywania konia w stajni w oficynie)
Sinfonia Varsovia X
Ewa Maria Śmigielska
muzyka: Wojtek Blecharz
Konstelacje anatomiczne
instalacja przestrzenno-dźwiękowa (neony, blachy, złoto, porcelana, kryształy, tkanina, dźwięk, fotografia), 2026
projekt mapy: Magdalena Małczyńska-Umeda, konsultacje: dr med. Robert Śmigielski, fotografia: Piotr Wójcik, wsparcie merytoryczne: Sylwia Dominik
partner przestrzeni wystawienniczej Sinfonia Varsovia X: Dekoma
Immersyjna rzeźba performatywna Ewy Marii Śmigielskiej z muzyką Wojtka Blecharza wyrasta z architektury i historii miejsca – dawnego teatru anatomicznego, niegdyś sali operacyjnej dużych zwierząt mieszczącej się w pawilonie chirurgicznym Instytutu Weterynaryjnego.
Projekt odwraca logikę historycznego teatru anatomicznego, w którym ciało, otoczone przez widownię, było przedmiotem obserwacji. Zamiast tego widz zostaje włączony w strukturę dzieła i zanurza się w monumentalnej świetlnej, dźwiękowej i przestrzennej kompozycji.
Instalacja, wchodząc w dialog z otoczeniem, podlega nieustannej przemianie. Tworzy przestrzeń skupienia, w której cisza współistnieje z kompozycją Blecharza. Dla Śmigielskiej cisza i czas stają się zaś materiałem rzeźbiarskim, na równi ze światłem i dźwiękiem oraz synkretyzmem formalnym i kulturowym.
Pawilon Muzyczny
Patrycja Orzechowska
Tkanki miękkie
tkanina żakardowa (wełna, bawełna), 2026
opracowanie splotów tkackich: Iza Sojka / themost.pl
Wielkoformatowy żakard, stworzony specjalnie do foyer Pawilonu Muzycznego Sinfonii Varsovii, nawiązuje do historii tego miejsca – dawnych stajni pawilonu terapeutycznego Instytutu Weterynaryjnego.
Pomiędzy żeliwnymi kolumnami, na których dziś jest zawieszony, niegdyś znajdowały się boksy dla zwierząt. W Instytucie leczono zwierzęta gospodarskie i pracujące dla wojska, a później – w Klinice Małych Zwierząt Wydziału Weterynarii SGGW, działającej w sąsiednim pawilonie – także zwierzęta domowe. Stąd w stworzonej przez artystkę piramidzie zwierząt pojawiają się nieco inni bohaterowie niż w legendzie o muzykantach z Bremy: kogut, pies, krowa i koń, zwierzęta domowe i gospodarskie, od wieków wplecione w ludzki los.
Motywy do kompozycji artystka zaczerpnęła z rysunków anatomicznych, rycin z dawnych podręczników weterynarii oraz współczesnych obrazów diagnostycznych. Delikatne, miękkie tkanki potraktowała jak ornament, podkreślając wewnętrzną architekturę zwierzęcych ciał i przekształcając ich organiczne formy w uniwersalną opowieść o misterium życia.
